Χριστίνα Αντωνιάδου | Πιστοποιημένη Ηχοθεραπεύτρια IPHM · Associate of the Royal Academy of Music London · Ιδρύτρια Soundquest

Η πρώτη φορά που άκουσα ηχόλουτρο ήταν διαδικτυακά. Ήμουν ακόμα εκπαιδευόμενη στη Βρετανική Ακαδημία Ηχοθεραπείας (BAST), και η άσκηση ήταν απλή στα χαρτιά: “άκουσε ένα ηχόλουτρο φτιαγμένο σύμφωνα με τα πρότυπα της Ακαδημίας, και μετά περίγραψε τι βίωσες”.

Απλή στα χαρτιά. Στην πράξη όμως ο αναλυτικός μουσικός μου νους δεν σταμάτησε λεπτό.

«Πωωω, πολύ διαρκεί αυτός ο ήχος, πότε τελειώνει;» «Τι όργανο να ‘ναι αυτό άραγε; Δεν το έχω ξανακούσει» «Μήπως εδώ έπρεπε να κάνει fadeout;» «Γιατί με ενοχλεί αυτός ο ήχος;»

Στο τέλος είχα καταλήξει σε ένα και μοναδικό συμπέρασμα: «Τι λάθος επένδυση έκανα… πού τα έδωσα τόσα χρήματα;» Εννοώντας, βέβαια, ολόκληρη την εκπαίδευσή μου και την επένδυση στην αγορά των οργάνων.

Στο δεύτερο ηχόλουτρο τα πήγα κάπως καλύτερα. Το μυαλό άρχισε, σιγά σιγά, να σταματάει να αναλύει μουσικά ό,τι άκουγε.

Χρειάστηκαν έξι μήνες συστηματικής καταγραφής των εμπειριών μου για να καταλάβω τι ακριβώς συνέβαινε. Δεν ήταν ο ήχος το πρόβλημα. Ήταν οι δικές μου αντιστάσεις —η αντίσταση (resistance), όπως τη λέει η μεθοδολογία της BAST— που ο ήχος απλώς τις έφερε στην επιφάνεια, για να μπορέσω να τις δω, να τις επεξεργαστώ (release) και τελικά να τις αφήσω να φύγουν. Είναι μέρος του μοντέλου 7Rs (όπως λέγεται πλέον, μετά την προσθήκη δύο ακόμα σταδίων στο αρχικό 5Rs) που έχει αναπτύξει η British Academy of Sound Therapy, και για το οποίο έχω γράψει αναλυτικά σε ξεχωριστό άρθρο στο blog μου.

Αν λοιπόν κι εσύ, την πρώτη φορά που θα ξαπλώσεις σε ηχόλουτρο, πιάσεις τον εαυτό σου να κριτικάρει, να μετράει τα λεπτά, να αναρωτιέται πότε τελειώνει ο ήχος αυτός που τον ακούς πολύ δυνατά (ενώ ο διπλανός σου λέει ότι σχεδόν δεν τον ακούει) — δεν κάνεις κάτι λάθος. Είσαι ακριβώς εκεί που ήμουν κι εγώ.

Αν έχεις αναρωτηθεί ποτέ τι ακριβώς συμβαίνει στο σώμα σου εκείνη την ώρα —πέρα από το πολύ γενικό αποπροσανατολιστικό «χαλαρώνεις»— θα σου το εξηγήσω όσο πιο απλά μπορώ. Όχι γιατί χρειάζεται να το ξέρεις για να το νιώσεις. Αλλά επειδή, όταν ξέρεις τι κάνει το σώμα σου, εμπιστεύεσαι παραπάνω τη διαδικασία την επόμενη φορά που θα κλάψεις χωρίς λόγο (κάτι που έχω εξηγήσει και στους Ήχους αυτοθεραπείας) ή θα χαμογελάσεις με κλειστά μάτια.

Πριν απ’ όλα: τον ήχο δεν τον ακούς μόνο, τον νιώθεις

Υπάρχει μια βασική διαφορά ανάμεσα στο να βλέπεις κάτι και στο να το ακούς. Όταν βλέπεις, κρατάς μια απόσταση. Όταν ακούς —πραγματικά όταν ακούς και όχι απλά «περνάει από πάνω μου»— το σώμα σου δονείται μαζί με την πηγή του ήχου. Δεν είναι γραμματική μεταφορά. Έρευνα στο πανεπιστήμιο του Τορόντο έχει χαρτογραφήσει πώς οι χαμηλές συχνότητες ήχου —αυτές ακριβώς που βγάζει ένα gong ή ένα μεγάλης διαμέτρου κρυσταλλικό μπολ— επηρεάζουν το σώμα σε επίπεδο αγγείων, νεύρων, ακόμα και μυών, μέσω της δόνησης καθαυτής, όχι απλά μέσα από το «άκουσμα».¹ Το σώμα σου, δηλαδή, δεν παρακολουθεί τον ήχο απ’ έξω. Παίρνει μέρος σε αυτόν.

Γι’ αυτό, όταν ξαπλώνεις σε ένα ηχόλουτρο, δεν «ακούς απλά ήχους». Το σώμα σου παίρνει μέρος στις δονήσεις.

Στα πρώτα λεπτά: το νευρικό σου σύστημα αλλάζει βάρδια

Ξαπλώνεις. Κλείνεις τα μάτια. Ακούς τον πρώτο ήχο.

Και το σώμα σου κάνει κάτι πολύ συγκεκριμένο: αρχίζει να μετατοπίζεται από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα —αυτό που σε κρατάει σε λειτουργία «κάνε, πρόλαβε, απάντα»— προς το παρασυμπαθητικό. Το λεγόμενο rest and digest.

Δεν είναι μαγικό. Είναι βιολογία. Ο παρατεταμένος ήχος, ειδικά αυτός που είναι σε χαμηλές συχνότητες, για παράδειγμα ο ήχος ενός gong, ενεργοποιεί τον πνευμονογαστρικό νεύρο —αυτό που συνδέει σχεδόν κάθε όργανό σου με τον εγκέφαλο. Και του λέει: «Εντάξει. Δεν κινδυνεύεις. Μπορείς να κατέβεις ταχύτητα».

Η αναπνοή σου αλλάζει πρώτη

Πριν προλάβεις να το καταλάβεις, οι αναπνοές σου βαθαίνουν. Ο θώρακάς σου δεν ανεβοκατεβαίνει τόσο γρήγορα.

Το ξέρεις ήδη αυτό, με άλλον τρόπο —είναι ό,τι συμβαίνει όταν κάποιος σου λέει «πάρε ανάσα» και εσύ σκέφτεσαι ναι καλά, σαν να μην ανέπνεα τόση ώρα. Μόνο που εδώ δεν χρειάζεται να στο πει κανείς. Ο ήχος το κάνει για σένα, χωρίς εντολή.

Ο καρδιακός σου παλμός συντονίζεται

Η καρδιά μετά ακολουθεί την αναπνοή. Αυτό λέγεται entrainment —μια τάση του σώματος να συγχρονίζεται με έναν εξωτερικό ρυθμό. Το κάνει με τη μουσική σε ένα πάρτι (γι’ αυτό χορεύεις πιο γρήγορα όταν ανεβαίνει το τέμπο). Το κάνει και εδώ, μόνο που ο ρυθμός πάει προς τα κάτω, όχι προς τα πάνω. Έρευνες σε ζωντανές συναυλίες έχουν καταγράψει ακριβώς αυτό —καρδιακό ρυθμό και αναπνοή θεατών να συγχρονίζονται μαζί, με την αναπνοή να είναι μάλιστα αυτή που συντονίζεται πιο εύκολα απ’ όλα.²ˑ³

Τα εγκεφαλικά σου κύματα αλλάζουν συχνότητα

Εδώ είναι το κομμάτι που μου αρέσει να λέω στους πιο… σκεπτικιστές.

Στην καθημερινότητά σου, ο εγκέφαλός σου λειτουργεί κυρίως σε κύματα Βήτα —την κατάσταση του «σκέφτομαι, αναλύω, σχεδιάζω τι θα πω στο επόμενο meeting». Καθώς χαλαρώνεις, περνάς σε Άλφα —πιο ήρεμη επαγρύπνηση. Και όσο προχωράει το ηχόλουτρο, περίπου μετά από ένα εικοσάλεπτο, πολλοί άνθρωποι μπαίνουν σε Θήτα —την κατάσταση ανάμεσα σε ύπνο και ξύπνιο, εκεί που βρίσκεσαι λίγο πριν κοιμηθείς το βράδυ, ή σε βαθύ διαλογισμό.

Θα το αναγνωρίσεις: είναι εκεί που ο χρόνος στρεβλώνεται. Που σου φαίνεται ότι πέρασαν δέκα λεπτά κι έχει περάσει μία ώρα. Δεν κοιμήθηκες. Απλά ο εγκέφαλός σου πήγε κάπου… αλλού.

Πρόσφατη έρευνα σε ανθρώπους με ανθεκτική στη θεραπεία κατάθλιψη έδειξε ότι η κλασική μουσική συγχρονίζει εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με το συναίσθημα και την ανταμοιβή —και βελτιώνει τη διάθεση ακριβώς μέσω αυτού του συγχρονισμού.⁴ Δεν χρειάζεται να έχεις κατάθλιψη για να ισχύει ο ίδιος μηχανισμός σε μικρότερη κλίμακα, κάθε φορά που ο εγκέφαλός σου «πιάνει» τον ρυθμό ενός ήχου σε ένα ηχόλουτρο.

Οι μύες σου παραδίνονται, ένας ένας

Δεν χαλαρώνουν όλοι μαζί. Θα νιώσεις πρώτα τους ώμους. Μετά τη γνάθο —σχεδόν πάντα η γνάθος, δεν ξέρω γιατί όλοι κρατάμε τόσο άγχος εκεί. Μετά, τα χέρια σου βαραίνουν, τα πόδια σου, όλο το σώμα σου.

Το νευρικό σου σύστημα σου λέει ότι δεν χρειάζεται πια να είσαι σε ετοιμότητα.

Και μετά, το κομμάτι που δεν εξηγείται και τόσο εύκολα

Κάπου εκεί μέσα, χωρίς προειδοποίηση, μπορεί να σου έρθει ένα συναίσθημα, μια εικόνα, ένας ήχος, που δεν περίμενες. Ένα κλάμα χωρίς αφορμή. Μια ανάμνηση από το παρελθόν. Μια σκέψη που την είχες θάψει κάτω από τη λίστα με τα πράγματα-που-πρέπει-να-κάνεις. Μια λέξη που εμφανίζεται ξαφνικά στο μυαλό σου, σαν να σου την ψιθύρισε κάποιος — χωρίς να ξέρεις από πού ήρθε.

Ο ήχος σου δίνει την αφορμή και την ασφάλεια να βγουν στην επιφάνεια πράγματα που είναι θαμμένα μέσα σου.

Ερευνητές το περιγράφουν ως μια ενεργή διαδικασία —όχι σαν να «σου συμβαίνει» απλώς κάτι παθητικά, αλλά σαν το σώμα σου να ξαναβρίσκει έναν δρόμο επιστροφής προς τον εαυτό του, μέσα από τη δόνηση.⁵ Δεν χρειάζεται να το αναλύσεις. Απλά συμβαίνει, όσο του δίνεις χώρο.

Αυτό δεν είναι κάτι που πρέπει να το φοβηθείς, αλλά να συνειδητοποιήσεις ότι σου συμβαίνει.

Στο τέλος, γυρνάς πίσω αργά

Ο ήχος σβήνει. Και το σώμα σου δεν επιστρέφει απότομα —χρειάζεται λίγα λεπτά. Γι’ αυτό και όποτε κάνω ηχόλουτρο, δεν σε σηκώνω αμέσως. Σε αφήνω λίγο εκεί, μέσα στη σιωπή, πριν σου πω να ανοίξεις τα μάτια.

Το σώμα σου θυμάται τι ένιωσε, ακόμα κι αν το μυαλό σου το ξεχάσει μέχρι το βράδυ. Και την επόμενη φορά που θα ξαπλώσεις, θα πάει εκεί λίγο πιο γρήγορα.

Θες να νιώσεις όλα αυτά στο σώμα σου; Δες τα επόμενα ηχόλουτρα και προγράμματα της Soundquest.

Χριστίνα ♬ Soundquest

Η Χριστίνα πίσω από την Soundquest

Η Χριστίνα Αντωνιάδου είναι πιστοποιημένη ηχοθεραπεύτρια (IPHM) και οργανίστρια (σολίστ εκκλησιαστικού οργάνου), ιδρύτρια της Soundquest, με 6 χρόνια εμπειρίας στην ηχοθεραπεία. Κατέχει τον τίτλο Associate of the Royal Academy of Music London (ARAM), είναι απόφοιτος της British Academy of Sound Therapy, accredited μέλος της International Practitioners of Holistic Medicine (IPHM) και μέλος της International Sound Therapy Association (USA) και της International Therapeutic Sound Association (UK). Διοργανώνει ηχόλουτρα και εργαστήρια ηχοθεραπείας στην Αθήνα και διαδικτυακά.

Υ.Σ. Αν διάβασες μέχρι εδώ και σκέφτεσαι «καλάαα, εγώ δεν χαλαρώνω με τίποτα»… από δική μου εμπειρία σου λέω ότι δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις. Είναι το ένα πράγμα  που δεν χρειάζεται προσπάθεια.

Πηγές

¹ Bartel, L., & Mosabbir, A. (2021). Possible Mechanisms for the Effects of Sound Vibration on Human Health. Healthcare, 9(5), 597. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8157227/

² How Music Synchronizes Heart Rates and Collective Emotions. Neuroscience News. https://neurosciencenews.com/how-music-synchronizes-heart-rates-and-collective-emotions/

³ Harmony in Hearts: Body Rhythms Sync to Classical Beats. Neuroscience News. https://neurosciencenews.com/body-sync-classical-music-24919/

⁴ Classical Music Synchronizes Brain Waves, Improving Depression. Neuroscience News. https://neurosciencenews.com/classical-music-depression-sync-brain-27538/

⁵ Blackstone, L. R. (2019). Βιβλιοκριτική: Sounding Out Music and Health: Transforming Selfhood and Social Life through Musicking. Symbolic Interaction, 42(3), 496–500.

Για περαιτέρω ανάγνωση

• Bubaris, N. (2012). Sound Studies and Cultural Theory: A Favorable Juncture. Στο Breitsameter & C. Soller-Eckert (επιμ.), Proceedings of The Global Composition. Media Campus Dieburg, Hochschule Darmstadt.
• Sound Therapy May Improve Sleep. Neuroscience News. https://neurosciencenews.com/sound-brain-sleep-26340/
• Bartel, L. Music Medicine: Sound at a Cellular Level [ομιλία TED]. https://www.ted.com/talks/dr_lee_bartel_music_medicine_sound_at_a_cellular_level