Χριστίνα Αντωνιάδου | Πιστοποιημένη Ηχοθεραπεύτρια IPHM · Aπόφοιτη BAST, Associate of the Royal Academy of Music London · Ιδρύτρια Soundquest

«Ήταν όλα ανακατωμένα. Βασικά είδα μια κουκουβάγια που ξαφνικά έγινε λιοντάρι με χαίτη… και μετά είδα ένα άλογο που έτρεχε και ένα πρόβατο». Σταμάτησε λίγο χαμογελώντας και μετά συνέχισε: «Ο πόνος που είχα στον αυχένα όταν ήρθα, ήταν στο 9. Τώρα είναι στο 2». Αυτά μοιράστηκε μια συμμετέχουσα στην ομάδα, σε ένα από τα ηχόλουτρά μου.

Και δεν ήταν η μόνη φορά που άκουσα κάτι τέτοιο. Κάποιος άλλος είπε ότι ένιωσε σαν να σηκώθηκε λίγο πάνω από το στρώμα, χωρίς βάρος. Μετά «κόλλησε» στη σκέψη ότι ήθελε να ανέβει κι άλλο όλο και πιο ψηλά (εντάξει, δεν τα κατάφερε! Το μοιράστηκε όμως κι αυτό). Κάποιος άλλος περιέγραψε όσα είδε τα οποία δεν ήταν και λίγα! Ένα ελικόπτερο, ένα τούνελ, ελέφαντες, έναν καταρράκτη, ανθρώπους που έπεφταν, έναν παπά — μια ολόκληρη «ταινία». Ήταν ταυτόχρονα μέσα και έξω από αυτήν, και δεν φοβήθηκε καθόλου. Όλα αυτά σε ένα ηχόλουτρο!

Αν σου έχει τύχει κάτι παρόμοιο σε ηχόλουτρο —εικόνες ασύνδετες μεταξύ τους, ζώα που αλλάζουν μορφή, σκηνικά σουρεαλιστικά που δεν βγάζουν νόημα— μπορεί να αναρωτήθηκες τι ήταν αυτό. Σίγουρα δεν είσαι φαντασιόπληκτος. Αλλά και σίγουρα αυτό δεν είναι τυχαίο.

Είναι κάτι πολύ συγκεκριμένο. Και έχει και επιστήμη πίσω του, αλλά και ψυχολογία.

Το σημείο ανάμεσα στο ξύπνιο και τον ύπνο

Όταν χαλαρώνεις πολύ μέσα σε ένα ηχόλουτρο, ο εγκέφαλός σου αλλάζει «ταχύτητα». Ξεκινάει από γρήγορα κύματα (Βήτα – Beta), αυτά που έχεις όταν σκέφτεσαι, αναλύεις και ανησυχείς. Μετά περνάει σε πιο ήρεμα κύματα (Άλφα – Alpha). Και συνήθως ύστερα από 15-20 λεπτά, μπαίνει σε ακόμα πιο αργά κύματα (Θήτα – Theta), στην ίδια δηλαδή κατάσταση που είσαι λίγο πριν αποκοιμηθείς το βράδυ.

Αυτό το ενδιάμεσο σημείο έχει όνομα: το λένε «υπναγωγική κατάσταση». Με ειδικές συσκευές (ηλεκτροεγκεφαλογράφοι ή αλλιώς EEG) οι ερευνητές έχουν δει ξεκάθαρα ότι ακριβώς τη στιγμή που εμφανίζονται αυτές οι παράξενες εικόνες, ο εγκέφαλος περνάει από τα Alpha στα Theta κύματα¹. Δεν είναι τυχαίο στιγμή αλλά είναι μια συγκεκριμένη, μετρήσιμη κατάσταση, με δικά της χαρακτηριστικά¹.

Τώρα θα σου πω και το πιο ενδιαφέρον: σε αυτό το σημείο, το κομμάτι του εγκεφάλου που «κρίνει» και «ελέγχει» τις σκέψεις μας, χαλαρώνει λίγο². Σκέψεις και εικόνες που κανονικά μένουν κρυμμένες (ή ακόμα και λογοκρυμμένες θα έλεγα!), βρίσκουν χώρο να βγουν στην επιφάνεια².

Η κουκουβάγια λοιπόν μπορεί άνετα να μετατραπεί σε λιοντάρι. Το ελικόπτερο, ο ελέφαντας και οι άνθρωποι να συνυπάρξουν μαζί σε έναν καταρράκτη. Ο εγκέφαλος, μόλις σταματήσει να «φιλτράρει» τόσο πολύ, αρχίζει να σου μιλάει με εικόνες αντί για λέξεις.

Ο Jung θα σου έλεγε

Ο ψυχίατρος και ψυχαναλυτής Carl Jung είχε μια μέθοδο πολύ κοντά σε αυτό που μόλις σου περιέγραψα. Την έλεγε «ενεργητική φαντασία». Είναι όταν μπαίνεις σε μια χαλαρή αλλά ξύπνια κατάσταση, και αφήνεις εικόνες να έρθουν από μέσα σου, χωρίς να τις κατευθύνεις³. Δεν τις ελέγχεις. Απλά τις αφήνεις να συμβούν και τις παρατηρείς σαν να είναι αληθινές³.

Ο ίδιος ο Jung βρήκε αυτή τη μέθοδο μέσα από μια δύσκολη περίοδο στη ζωή του, μεταξύ 1913-1916⁴. Έγραφε σε ένα ημερολόγιο (που σήμερα ονομάζεται «Το Κόκκινο Βιβλίο») όλες τις παράξενες εικόνες και φωνές που του έρχονταν. Αντί να τις αγνοήσει ή να τις λογοκρίνει, τις άκουγε⁴.

Για τον Jung, αυτές οι εικόνες δεν είναι σκουπίδια του μυαλού. Είναι ένας τρόπος να βγει στην επιφάνεια κάτι που κανονικά μένει κρυμμένο μέσα μας⁵.

Δεν χρειάζεται να πιστεύεις στην ψυχανάλυση για να το καταλάβεις. Ο ήχος επηρεάζει το σώμα σου, σαν να σου ανοίγει μια πόρτα και ό,τι είναι κρυμμένο μέσα σου περνάει από εκεί με τη δική του γλώσσα: σύμβολα, ζώα, τοπία (κάτι που έχω εξηγήσει και στους Ήχους αυτοθεραπείας).

Γιατί έπεσε ο πόνος από το 9 στο 2

Υπάρχει εξήγηση για το λόγο που αυτές οι εμπειρίες συχνά φέρνουν και πραγματική σωματική ανακούφιση, όπως έγινε με τον πόνο της συμμετέχουσας.

Το πνευμονογαστρικό νεύρο βοηθάει το σώμα να χαλαρώσει. Και όσο πιο ενεργό είναι, τόσο λιγότερο πόνο νιώθουμε⁶. Πειραματική έρευνα έχει δείξει ότι η διέγερση αυτού του νεύρου μπορεί να μειώσει την αντίληψη του πόνου⁷.

Ένα ηχόλουτρο βοηθάει στο να αναπνέεις πιο αργά και βαθιά και κάνει ακριβώς αυτό⁸: ενεργοποιεί το ίδιο σύστημα που, σύμφωνα με την έρευνα, σχετίζεται με μειωμένη αντίληψη πόνου.

Μπορεί η κουκουβάγια που έγινε λιοντάρι να ήταν το πιο σουρεαλιστικό όσο και εντυπωσιακό κομμάτι της εμπειρίας. Αλλά η μείωση του πόνου από το 9 στο 2 δεν ήταν κάτι μαγικό. Η σωματική κατάσταση της συμμετέχουσας άλλαξε πραγματικά.

Γιατί χρειάζεται πρώτα ασφάλεια

Όλο αυτό —οι εικόνες, η χαλάρωση, η ανακούφιση από τον σωματικό πόνο— δεν συμβαίνει στο πρώτο λεπτό. Και δεν συμβαίνει σε όλους με τον ίδιο τρόπο ή στον ίδιο χρόνο.

Ο ψυχολόγος Abraham Maslow είπε το 1943 κάτι πολύ απλό⁹: πριν φροντίσουμε πιο σύνθετα πράγματα μέσα μας, χρειάζεται πρώτα να νιώσουμε ασφαλείς. Μόνο τότε έχουμε τον χώρο να πάμε πιο βαθιά⁹.

Αυτό δεν είναι μόνο θεωρία. Είναι ακριβώς αυτό που συμβαίνει σε ένα ηχόλουτρο. Το μυαλό σου δεν αποφασίζει να σου δείξει εικόνες επειδή έτσι του ήρθε. Πρέπει πρώτα να πειστεί ότι είναι ασφαλές. Μόνο τότε χαλαρώνει αρκετά, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για ό,τι θέλει να βγει στην επιφάνεια.

Η ασφάλεια χτίζεται σιγά σιγά: με τον χώρο, τον χρόνο και την εμπιστοσύνη ότι δεν χρειάζεται να «πετύχεις» τίποτα συγκεκριμένο.

Αν κάποια στιγμή, σε ένα ηχόλουτρο, δεις κι εσύ κάτι παράξενο, που δεν βγάζει κανένα απολύτως νόημα, δεν χρειάζεται να καταλάβεις τι σημαίνει. Δεν είναι πάζλ που πρέπει να λύσεις εκείνη τη στιγμή.

Όμως παρατήρησέ το. Άφησέ το να είναι εκεί. Το σώμα σου βρήκε, για λίγα λεπτά, τον δρόμο του πίσω στον εαυτό του.

Θες να νιώσεις όλα αυτά στο σώμα σου; Δες τα επόμενα ηχόλουτρα και προγράμματα της Soundquest.

Χριστίνα ♬ Soundquest

Η Χριστίνα πίσω από την Soundquest

Η Χριστίνα Αντωνιάδου είναι πιστοποιημένη ηχοθεραπεύτρια (IPHM) και οργανίστρια (σολίστ εκκλησιαστικού οργάνου), ιδρύτρια της Soundquest, με 6 χρόνια εμπειρίας στην ηχοθεραπεία. Κατέχει τον τίτλο Associate of the Royal Academy of Music London (ARAM), είναι απόφοιτος της British Academy of Sound Therapy, πιστοποιημένο μέλος της International Practitioners of Holistic Medicine (IPHM) και μέλος της International Sound Therapy Association (USA) και της International Therapeutic Sound Association (UK). Διοργανώνει ηχόλουτρα και εργαστήρια ηχοθεραπείας στην Αθήνα καθώς και retreats και διαδικτυακά ηχόλουτρα και προγράμματα ηχοθεραπείας.

Υ.Σ. Αν διάβασες μέχρι εδώ και σκέφτεσαι «καλάαα, εγώ δεν χαλαρώνω με τίποτα»… από δική μου εμπειρία σου λέω ότι δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις. Είναι το ένα πράγμα  που δεν χρειάζεται προσπάθεια.

Πηγές

¹ Hypnagogia and the alpha-to-theta transition in EEG during sleep onset. Peer-reviewed study on the neural markers of hypnagogic imagery. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4357244/

² Cahn, B. R., & Polich, J. (2006). Meditation States and Traits: EEG, ERP, and Neuroimaging Studies. Psychological Bulletin, 132(2), 180-211. https://mindfulscience.usc.edu/wp-content/uploads/2019/09/CahnPolich_06-Meditation-States-and-Traits-Review-1-1.pdf

³ Philemon Foundation. C. G. Jung’s Red Book: Liber Novus — περιγραφή της ενεργητικής φαντασίας ως μεθόδου. https://philemonfoundation.org/works/red-book/

⁴ International Association for Analytical Psychology (IAAP). The Red Book — ιστορικό πλαίσιο, 1913-1914. https://iaap.org/jung-analytical-psychology/short-articles-on-analytical-psychology/the-red-book-2/

⁵ Philemon Foundation. C. G. Jung’s Red Book: Liber Novus. https://philemonfoundation.org/works/red-book/

⁶ Frøkjær, J. B. et al. (2016). Modulation of vagal tone enhances gastroduodenal motility and reduces somatic pain sensitivity. Neurogastroenterology & Motility, 28(4), 592-598. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/nmo.12760

⁷ Busch, V., Zeman, F., Heckel, A., Menne, F., Ellrich, J., & Eichhammer, P. (2013). The effect of transcutaneous vagus nerve stimulation on pain perception — an experimental study. Brain Stimulation, 6(2), 202-209. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22621941/

⁸ Zaccaro, A., Piarulli, A., Laurino, M., Garbella, E., Menicucci, D., Neri, B., & Gemignani, A. (2018). How Breath-Control Can Change Your Life: A Systematic Review on Psycho-Physiological Correlates of Slow Breathing. Frontiers in Human Neuroscience, 12, 353. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC6137615/

⁹ Maslow, A. (1943). A Theory of Human Motivation. Όπως παρουσιάζεται στο SimplyPsychology: Maslow’s Hierarchy of Needs. https://www.simplypsychology.org/maslow.html